Morza są częścią oceanu niego oddzieloną bardziej, bądź mniej. Morza oddzielone są od oceanu części brzegami kontynentu, wyspami lub wzniesieniem dna. Bardzo ważne jest, że morze posiada połączenie z oceanem i następuje z nim bezpośrednia wymiana wody, poprzez chociażby najwęższą cieśninę. Dzięki wymianie wód z oceanem morze jest słone, jednak woda w morzu różni się znacznie od tej oceanicznej. Każde morze posiada specyficzne, bardzo dobrze charakteryzujące go cechy. Ustrój hydrologiczny to zbiór cech charakteryzujących morze. Na Ziemi powierzchnia mórz stanowi 40 mln km². Powszechnie Morze Kaspijskie i Morze martwe uważane są za morza, ze względu na swoje rozmiary. Jednak nie są to morza, gdyż te wielkie, słone jeziora nie mają połączenia ze światowym wszechoceanem. Morza zostały podzielone ze względu na swoje położenie. Tak też wyróżnia się morza przybrzeżne. Morza przybrzeżne oddzielone są od oceanu pasem wysp, bądź podmorskim progiem, wymiana wód z oceanem jest więc bardzo łatwa. Inny rodzaj mórz, to morza śródziemne. Wymiana wód z oceanem następuje poprzez wąskie cieśniny. W zależności od ilości rzek wpadających do takiego morza, mogą to być bardzo słone wody. Im płytsze morze i im mniej rzek do niego wpada tym woda jest bardziej słona i cieplejsza. Morza śródziemne są zdecydowanie cieplejsze od mórz przybrzeżnych, gdyż wymiana wód z oceanem jest utrudniona.
Morza międzywyspowe położone są wyłącznie pomiędzy wyspami. Od oceanu oddzielają je archipelagi. Morza międzykontynentalne położone są między kontynentami, jak sama nazwa wskazuje. Wyróżniamy jeszcze morza wewnątrz kontynentalne, usytuowane na terenie jednego kontynentu. Wyjątkowym morzem jest Morza Sargassowego, które nie posiada żadnej wyraźnej granicy pomiędzy swoimi wodami, a wodami oceanu.
Morza
Odczuwalne wstrząsy
Kula ziemska ma bardzo ciekawą tektonikę, której nie możemy bezpośrednio obserwować. Czasami jednak odczuwamy większe, bądź mniejsze wstrząsy, które występują praktycznie na całej ziemi. Specjalnie aktywnymi sejsmicznie terenami są jednak miejsca, gdzie płyty tektoniczne się ze sobą spotykają i ocierają się albo nachodzą na siebie. Najbardziej aktywnymi sejsmicznie miejscami jest wschodnia Azja i zachodnia część Ameryki Północnej i Ameryki Południowej. Najczęściej tam rejestrowane są na sejsmografach wstrząsy osiągające największe wartości w dwunastostopniowej skali. Trzęsienia Ziemi najmocniejsze zawsze są w epicentrum, czyli miejscu, które znajduje się nad stykającymi się i ocierającymi o siebie warstwami litosfery. Hipocentrum zaś jest właśnie miejscem, gdzie warstwy litosfery wywołują fale sejsmiczne. Im dalej od epicentrum, gdzie trzęsienie ziemi wywołuje największe szkody, tym jest ono mniej odczuwalne. W dzisiejszych czasach człowiek stara się przewidzieć takie zjawiska, by móc się przed nimi uchronić. Dlatego właśnie istnieje sejsmologia, która zajmuje się badaniem tych zjawisk i ich przewidywaniem.
Obszary aktywne sejsmicznie
Ziemia jest niezwykłą planetą, cały czas następują na niej zmiany i to nie tylko widoczne dla nas gołym okiem, ale również odczuwalne a nawet takie, o których nie myślimy, gdyż się nie ujawniają bezpośrednio. Litosfera ziemi cały czas się porusza, skutkiem czego odczuwamy trzęsienia ziemi tam, gdzie następuje ścieranie się ze sobą albo nachodzenie na siebie płyt tektonicznych. Trzęsienia Ziemi występują w różnych częściach świata, najczęściej są jednak odczuwane we wschodniej Azji oraz zachodnich częściach obu Ameryk. Tam znajdują się obszary najbardziej aktywne sejsmicznie, gdzie trzęsienia ziemi występują bardzo często. Niektóre z nich są groźniejsze, a niektóre ledwie, co wyczuwalne. Wiadomo tutaj jednak, ze wszystko zależy od miejsca ich wstąpienia. Hipocentrum nazywamy punkt, gdzie ścierają się ze sobą części litosfery i wytwarzają w ten sposób fale sejsmiczne. Najmocniej trzęsienie ziemi można odczuć w epicentrum, czyli zaraz na powierzchni ziemi w miejscu nad hipocentrum. Tam szkody są największe, zaś im dalej od epicentrum, tym fale sejsmiczne są słabsze i powodują mniejsze zniszczenia.
Zaawansowane technologicznie budynki
Technika w dzisiejszych czasach idzie bardzo szybko do przodu. W ten sposób budujemy coraz bardziej zaawansowane technologicznie budynki, którym nawet trzęsienia ziemi się są tak straszne. Jest to bardzo ważne, by móc oprzeć się takim zjawiskom gdzie poszczególne części litosfery poruszają się i ocierają się o siebie albo zderzają. Najczęściej trzęsienia ziemi występują we wschodniej Azji albo zachodnich amerykach. Właśnie tam stykają się ze sobą płyty tektoniczne oceaniczna z kontynentalnymi i powodują trzęsienia. Hipocentrum nazywamy miejsce, gdzie bezpośrednio postaje trzęsienie ziemi, a epicentrum to punkt znajdujący się zaraz nad Tm fragmentem litosfery. To tam najwcześniej docierają fale sejsmiczne i wyrządzają one największe szkody ze względu an swoją siłę. Im dalej od epicentrum tym fale sejsmiczne są słabsze. Trzęsienia ziemi, co roku dotykają różne części świata wyrządzając tam niesamowite szkody. Nauka, która zajmuje się ich badaniem to sejsmologia. Dzięki niej niektóre trzęsienia ziemi są przewidywalne i można się przed nimi zabezpieczyć.
Groźne zjawisko
Trzęsienia ziemi są bardzo groźnymi i często występującymi zjawiskami w miejscach gdzie stykają się płyty tektoniczne. Najbardziej aktywnymi sejsmologicznie terenami są wschodnie wybrzeża Azji i zachodnie wybrzeża obu ameryk. To kraje tam położone najczęściej dotykane są takimi tragediami. Trzęsienia ziemi spowodowane są ocieraniem się warstw litosfery. Miejsce, gdzie to następuje zwane jest hipocentrum, a punkt na powierzchni ziemi znajdujący się zaraz nad nim to epicentrum. Właśnie w tym miejscu straty są największe. Do tego miejsca fale sejsmiczne docierają najwcześniej i są najsilniejsze. Im dalej od epicentrum tym fale sejsmiczne są słabsze i wyrządzają mniejsze szkody. Sejsmologia zajmuje się szczegółowym badaniem trzęsień ziemi. Każde z nich jest inne, a co za tym idzie wymaga szczegółowej analizy. Niektóre trzęsienia Ziemi da się przewidzieć, inne przychodzą niespodziewane i są niezwykle groźne, gdyż nikt nie może się przed nimi ustrzec. W rejonach szczególnie zagrożonych trzęsieniami Ziemi buduje się już zaawansowane technologicznie budynki, które są w stanie wytrzymać nawet mocne trzęsienia ziemi.
Trzęsienie ziemi
Dziś na ziemi mamy wiele aktywnych sejsmicznie terenów. To tam występują trzęsienia ziemi, które niekiedy są mocniejsze, a niekiedy ledwie, co wyczuwalne, niektóre z nich są tak gwałtowne, ze burza domy i czynią ogromne straty. Napięcia powstałe w skorupie ziemskiej rozładowują się i skutkują przemieszczaniem się względem siebie różnych fragmentów litosfery. Powoduje to na powierzchni trzęsienie ziemi. W miejscach, gdzie litosfera się przemieszcza względem siebie znajduje się hipocentrum trzęsienia i stamtąd rozchodzą się fale sejsmiczne. Na powierzchni Ziemi najmocniejsze fale sejsmiczne docierają do epicentrum i tam są one najwcześniej odczuwalne. Epicentrum to miejsce położone zaraz nad ogniskiem trzęsienia ziemi. Odnotowane straty właśnie w takim punkcie są największe. Trzęsienia ziemi występują najczęściej ej na stykających się płytach tektonicznych, a tutaj w Japonii i obu amerykach. Co roku występują tam niesamowicie silne trzęsienia ziemi, które zagarniają niekiedy dorobek całego zżycia wielu ludziom.
Wulkany
Wulkany są bardzo niebezpiecznymi zjawiskami, które można napotkać nie tylko na Ziemi. Na innych planetach układy słonecznego, o podobnej budowie geologicznej jak Ziemia, np. na Wenus również istnieją wulkany. Wulkany to nic innego jak Miejsca, z których wydobywają się gazy wulkaniczne, lawa oraz materiał piroklastyczny. Aktywności wulkanów zmieniają się wraz z czasem, tak tez można obserwować aktywne i wygasłe wulkany, oraz wulkany uśpione, które w każdej chwili mogą ujawnić swoją aktywność sejsmiczna. Niektóre czynne wulkany są cały czas w stanie wzmożonej aktywności i co jakiś czas następuje ich erupcja, podczas której wydobywają się z nich charakterystyczne gazy oraz materiały. Wygasłe wulkany, to takie, których aktywności nigdy w czasach historycznych nie zarejestrowano, a uśpione to analogicznie te, które kiedyś były aktywne. Na Ziemi można spotkać tysiące nieczynnych wulkanów zarówno na lądzie, jak i pod wodą. Bardzo charakterystyczne dla wulkanów są ich kształty, które różnią się w zależności od miejsca, z którego wydobywała się lawa. Tak tez wulkany dzieli się na stożkowe i tarczowe oraz linijne.
Na Ziemi największe skupiska wulkanów występują w Indonezji, gdzie spotkać można aż osiemdziesiąt aktywnych i sto drzemiących wulkanów. Również w Polsce można napotkać ślady wulkanów. Stożki wulkaniczne występują sporadycznie w Sudetach i w Pieniach, również Góra Świętej Anny jest wygasłym wulkanem.
Na Ziemi wulkany powstawały na początku górotwórczości na obszarach częstych trzęsień ziemi. Dzisiaj aktywne wulkany spotykamy zazwyczaj w miejscach, gdzie spotykają się płyty tektoniczne, które się ze sobą ścierają
Erozja
Erozja jest niezwykle złożonym procesem. Ogólnie nazywamy nią wszystkie procesy, na wskutek których niszczona jest powierzchnia Ziemi poprzez wiatr, słońce, wodę i siłę grawitacji oraz działalność człowieka. Najważniejszym efektem jest zmiana powierzchni terenu, a czasami nawet struktury podłoża. Jeśli erozja tyczy skał, to jej efektem jest zapoczątkowanie procesów glebotwórczych. Jeśli natomiast tyczy się on gleby, to znacznie zmniejsza ona wartość gleby, a czasami nawet całkowicie ją niszczy i odsłania skaliste podłoże. Oczywiście istnieje wiele podziałów erozji, tak ze względu na czynnik, który ja wywołuje erozję podzielono na: erozję lodowcową, wodną, eoliczną oraz ruchy masowe. Erozja glacjalna, czyli lodowcowa powodowana jest działalnością lodowca, który wygładza podłoże, niekiedy wyrywa duże odłamki skalne z podłoża, a nawet zdziera całe podłoże. Erozja wodna postępuje poprzez erozję deszczową, morską, oraz rzeczną (wgłębną i wsteczną). Erozja deszczowa postępuje poprzez spłukiwanie przez deszcz luźnej, wierzchniej warstwy terenu. Rzeczna, posługuje się prądem rzeki, który „niesie” odłamki skalne i inny materiał. Rzeki zazwyczaj w swoim górnym biegu powodują erozję wgłębną, czyli płynąc szybko luźny skalisty materiał przyczynia się do pogłębiania ich koryta. Erozja wsteczna polega na cofaniu się źródła rzeki wgłęb działu wodnego. W środkowym biegu rzeki następuje erozja boczna, czyli podmywanie brzegów rzeki, poprzez jej nierównomierny bieg. Wskutek takiej erozji rzeka tworzy meandry, czyli zakola. Erozja denna następuje wskutek żłobieniu dna rzeki poprzez jej prąd i materiał przez nią niesiony. Akumulacja również jest rodzajem erozji, który w końcowym odcinku rzeki występuje w rzekach płynących wolno w odpowiednich warunkach. Abrazja jest erozją morską, jej skutkiem jest tworzenie się klifów.
Klif
Klify są niezwykłymi urwiskami brzegowymi, które występują nawet nad Morzem Bałtyckim. Zawsze przyciągają turystów. Niemal pionowe ściany brzegu morza są wynikiem abrazji, czyli erozji na skutek której część brzegu została zniszczona i pochłonięta przez morze.
Klif posiada kilka nazw takich jak: faleza, urwisko brzegowe, czy brzeg wysoki. Niekiedy klify powstają również nad jeziorami. Fale zarówno morskie, jak i te nad jeziorem obrywają stopniowo brzeg i podmywają go. Materiał ze zniszczonego brzegu jest wchłaniany przez morze. Klify zazwyczaj się powiększają, tworząc często zagrożenie dla ludzi. Podzielono jednak klify ze względu na ich aktywność. Tak wyróżniamy klif czynny, inaczej zwany aktywnym, który położony jest w strefie oddziaływania fal. Jest przez nie niszczony i tworzy wtedy ostro zarysowaną, często pionową krawędź z wyraźną niszą abrazyjną. Nisza ta w miarę zgłębiania się niszy abrazyjnej następuje urwanie się brzegu i pogłębianie klifu. Klif martwy jest położony poza strefą, w której fale mogłyby go podcinać. Nie podlega on więc procesowi abrazji, dlatego zazwyczaj jest pokryty grubą warstwą osadów. Klif odmłodzony był kiedyś klifem martwym, jednak procesy abrazji został na nim wznowione. Oczywiście to nie jedyny podział. Istnieje również podział ze względu na ułożenie warstw skalnych. Tak klif strukturalny zbudowany jest z pochylonych w kierunku lądu warstw skalnych. Klif ześlizgowy utworzony jest w warstwach nachylonych w stronę morza bądź jeziora. Ten typ klifu modeluje również ześlizgiwanie się materiału skalnego w stronę morza.
Największe klify można spotkać na Hawajach, gdzie również można spotkać największy klif na Ziemi wznoszący się niemal 1010 metrów nad poziom morza.
Horyzont
Horyzontem nazywamy koło, które przecina sferę niebieską na dwie części. W ten sposób wyznacza on przestrzeń widzialną dla obserwatora i tę dla niego niewidoczną. Płaszczyzna horyzontu jest zawsze prostopadła do odpowiedniej osi pionu. Wyróżnić można zasadniczo trzy różne rodzaje horyzontów. Pierwszym jest horyzont astronomiczny, który wyznacza wielkie koło zawarte w sferze niebieskiej, którego płaszczyzna jest prostopadła do osi pionu. Horyzontem prawdziwym nazywamy płaszczyznę stożka, która jest rzeczywiście widziana przez ludzkie oko, oparty jest on o kształt Ziemi. Horyzont ten jest obniżony od horyzontu astronomicznego o kąt, który można wyznaczyć w zależności od wysokości, na jakiej znajduje się obserwator względem Ziemi. Horyzont topograficzny jest najbardziej rzeczywistym, gdyż bierze pod uwagę ukształtowanie terenu, na jakim znajduje się obserwator. Zwykle horyzont ten nie jest kołem, a jego linia jest znacznie zniekształcona. Bardzo często horyzont jest mylony z widnokręgiem. Widnokrąg jest natomiast granicą widoczną w płaszczyźnie horyzontu. Terminu horyzont używa się również do określania w geografii poziomów glebowych. Są to warstwy mineralne, organiczne lub organiczno-mineralne, znajdujące się w obrębie profilu glebowego. Są one mniej więcej równoległe do poziomu gleby, jednak przekształcone pod wpływem czynników glebotwórczych. Poszczególne poziomy różni barwa, zawartość próchnicy oraz skład mineralogiczny oraz chemiczny. Różna jest również struktura poszczególnych warstw oraz ich właściwości. Typy gleb rozróżniamy dzięki różnicom w horyzoncie glebowym.